ՖՐԱՆՍ_ԳԵՐՄԱՆԱԿԱՆ+ՀԱԿԱՄԱՐՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ++ԱՌԱՋԻՆ+ԱՇԽԱՐՀԱՄԱՐՏԻ+ՆԱԽՕՐԵԻՆ

 ՖՐԱՆՍ_ԳԵՐՄԱՆԱԿԱՆ ՀԱԿԱՄԱՐՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ԱՌԱՅԻՆ ԱՇԽԱՐՀԱՄԱՐՏԻ ՆԱԽՕՐԵՆ  ՈՒՍՈՒՄՆԱԿԱՆ ՆԱԽԱԳԻԾ ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ ԱՌԱՐԿԱՅԻՑ ՀՀ ԿԳՆ ԵՐԵՎԱՆԻ 198 ԱՎԱԳ ԴՊՐՈՑԻ 10-4 ԴԱՍԱՐԱՆԻ ԱՇԱԿԵՐՏՆԵՐ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ ԳՆԵԼ և ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ ԹԱԳՈՒՀԻ   19-րդ դարի 50-60-ական թվականներին գերմանական հողերի միավորումը մեկ պետության մեջ առավել քան երբևէ դարձավ հրամայական պահանջ: 50-ական թվականներին արդյունաբերությունն աճեց ավելի քան երկու անգամ: Քսան տարվա ընթացքում երեք անգամ ավելացավ երկաթուղու շինարարությունը: Թեև դանդաղ, գյուղատնտեսության մեջ նույնպես զարգանում եր կապիտալիզմը: Գերմանական հողերի մեծ մասը միմյանց հետ կապվեցին տնտեսական կայուն կապերով: Ըստ էության 60-ական թվականներին Գերմանիան տնտեսպես միավորված երկիր էր: Հետևաբար` անխուսապելի դարձավ երկրի քաղաքական միավրմանը: Միասնական Գերմանիայի սեղծմանը ձգտում էին բուրժուազիան, բանվորությունը, գյուղացիությունը և մտավորականությունը: Բուրժուաղիան հույս ուներ մասնակցել երկրի կառավարմանը, իսկ բանվորները` բարելավել իրենց սոցիալական ծանր վիճակը:     Այդ նույն ժամանակ Ֆրանսիայում թագավորում էր **Նապոլեոն Գ**-ն: Նրա իշխանությունն ավտորիտար էր, այսինքն` հիմնված էր կայսեր անսահաման հեղինակության վրա: Ֆրանսիացիների մեծ մասը, հատկապես գյուղացիությունը, անկեղծորեն հավատում էր, որ կայսրը երկիրը կդարձնի բարեկեցիկ և հզոր: Հիրավի, Ֆրնսիայում ավարտվեց արդյունաբերական հեղաշրջումը, երեք անգամ աճեց արդյունաբերությունը: Քաղաքները մեծացան և գեղեցկացան, վերականգնվեց   Փարիզը:Սակայն կայսեր իշխանության բռնապետկանբնույթըխանգարում էր Ֆրանսիայի հետագա զագացման բնականոն ընթացքին: Հանրապետության կողմնակիցների թիվը տարեցտարի ավելանում էր: 1870 թվականի հուլիսի Նապոկեոն Գ-ն պատերազմ սկսեց **Պրուսիայի** դեմ: Նախքան այս ամենը Գերմանիան շարունակում էր իր հողերի միավորումը: Գերմանիայի միավորման գործում վճռական դեր խաղացին Պրուսիան և Ավստրիան: Ավստրիական կայսրությունում ապրում էին մեկ տասնյակից ավելի հպատակ ազգեր, որոնց միջև կայն մշտական հակասություններ և պայքր: Մինչդեռ Պրուսիան դարձել եր գերմանական հողերի սիրտը, համազգային տնտեսության և մշակույթի կենտրոնը: 1848-1849 թվականների հեղափոխությունից հետո Պրուսիայի հեղինակությունը գերմանական պետություններում էլ ավելի բարձրացավ: Պրուսիան պայքարում էր գերմանական միության վերկանգման և ազգային միասնության ամրապնդման համար: Մինչդեռ Ավստրիան, որը բազմազգ պետությին էր, ձգտում էր պահպանել նախկին վիճակը, բարեփոխումներ չկատարել և իր գերիշխանությանը ենթրկել գերմանական պետություններին: Ահա թե ինչու բուրժուազիան և հասարակակն շարժումների մեծ մասն հույսերը կապեցին Պրուսիայի հետ:  **ՓԱՍՏԱԹՈՒՂԹ**   Հատված Օ. Բիսմարկի << **Մտքեր և հուշեր** >> գրքից. Գերմանական ժողովուրդը և նրա ազգային կյանքը` որպես մասնավոր սեփականություն չեն կարող բաժանվել առան ձին իշխանությունների միջև: Գերմանական պատմության մեջ առանձին տիրակալ իշխանների տարածքային անկա- խությունը ձեռք է բերել անբնական մեծ նշանակություն: Առանձին իշխանատոհմեր, չբացառելով Պրուսիան, ինք նին գերմանական ժողովրդի նկատմամբ երբեք չեն ունեցել պատմական իրավունք`սեփական շահերի համար այն բա ժանել են մասնավոր տիրույթների, տիրել ազգային մարմ- նի առանձին մասերի վրա… **ՓԱՍՏԱԹՂԹԻ ՊԱՐԶԱԲԱՆՈՒՄ** Բիսմարկի այս մտքերը ցույց են տալիս, որ նրա համար համազգային շահը վեր է եղել գերմանական իշխանների, ինչպես նաևՊրուսիայի արքայատոհմի շահերից: Նա մե ղադրում է այդ իշխաններին, որ 1866թ. Հաշվի չառան ազ գային շահերը: Պրուսիայում վաղուց ի վեր կար բանակի պաշտամունք: Բանակը համարվում էր պրուսական պետության գոյատևման կարևոր պայմանը: Երբ Պրուսիան իր առջև դրեց Գերմանիան միավորելու նպատակ, առաջ եկավ բանակի բարեփոխման խնդիրը: Այդ գործը հաջողությամբ կատարեց Օտտո Բիսմարկը: 1862 թվականին Վիլհելմ Ա թագավորի կողմից նա նշանակվեց առաջին նախարար: Այդ ժամանակ Բիսմարկն արդեն հայտի դիվանագետ և պետական գործիչ էր: Երբ պրուսական խորհրդարանը` լանդտագը, հրաժարվեց հաստատել ուժեղ բանակ ստեղծելու ծրագիրը, նա հայտարարեց. **<<Դարաշրջանի մեծ հարցերը վճռվում են ոչ թե ճառերով և մեծամասնության** **քվեարկությամբ, այլ` երկաթով և արյամբ>>** :Դա նշանակում էր, որ Բիսմարկը մտադիր էր Պրուսիայի գլխավորությամբ Գերմանիայի միավորումը կատարել զենքի ուժով: Ուժեղ բանակի օգնությամբ նա ցանկանւմ էր ջախջախել Ավստրիային, Ֆրանսիյին և ճնշել գերմանական պետությունների դիմադրությունը, որոնք խոչընդոտում էին երկրի միավորմանը: Իրականացնելով ռազմական բարեփոխում` 1866 թվականին Պրուսիան պատերազմ սկսեց Ավստրիայի դեմ: Կարճ ժամանակում նրա զորքերը ջախջախեցին ավստրիացիներին և կարող էին գրավել Վիեննան: Սակայն պրուսական զորքերը Վիեննա չմտան: Ավելին` մեղմ պայմաններով հաշտություն կնքվեց, որի համաձայն Ավստրիան դուրս էր գալիս գերմանական միությունից և վճարում ոչ մեծ ռազմատուգանք: Այդ մեղմությունը բացատրվում է նրանով, որ Բիսմարկը պատրաստվում էր պատերազմել նաև Ֆրանսիայի դեմ և չէր ցանկանում իր թիկունքում թշնամի ունենալ: 1866 թվականին Պրուսիայի գլխավորությամբ Բիսմարկը ստեղծեց Հյուսիսգերմանական միությունը, որի մեջ մտան 22 գերմանական պետություն: Դա նշանակում էր Գերմանիայի փաստացի միավորում: Բայց դեռ պետք էր պատերազմել Ֆրանսիայի դեմ, որը չէր հանդուրժում իր հարևանությամբ հզոր պետության առաջացումը: 1870 թվականին սկսվեց Ֆրանս-պրուսական պատերազմը: Ֆրանսիան պետք է պատերազմեր առանց անհրաժեշտ ֆինանսական և ռազմական միջոցների: Ի տարբերություն Ֆրանսիայի Գերմանիան հիանալիպատրաստված էր պատերազմին: Գերմանիան շատ կարճ ժամանակահատվածում տարավ հեշտ հաղթանակ և պաշարեցին Փարիզը:Երկրում ստեղծվել էր օրհասական դրություն: Սովը և տնտեսական քայքայումը դարձել էին համընդհանուր չարիք: Նորաստեղծ կառավարությունը, վախենալով ժողովրդի նոր հուզումներից, ձգտում էր հաշտություն կնքել գերմանացիների հետ և ավարտել պատերազմը: Այդ ընթացքում ընտրվեց **Ազգային ժողով**, որը պետք է հաստատեր հաշտության պայմանագիրը Գերմանիայի հետ և ընդուներ սահմանադրություն: Ոմանք ձգտում էին վերականգնել միապետությունը: Գերմանիայի հետ հաշտության պայմանագրի կնքումը Փարիզի բանվորները համարում էին դավաճանություն: Նրանք պահանջում էին բարելավել իրենց վիճակը և թշնամու դեմ պատերազմը դարձնել համաժողովրդական: Պաշարված Փարիզում ժողովրդի վիծակն օրեցօր վատանում էր: Տեսնելով այդ հարցում կառավարության անվճռականությունը` բանվորները սկսեցին կազմավորել **զգային գվարդիայի** նորանոր գումարտակներ: Փաստացի իշխանությունն անցավ Ազգային գվարդիայի ղեկավարման ձեռքը: Այդժամ կառավարությունը որոշեց զինաթափել նրան: Հենց այդ առթով էլ **1871 թվականի մարտի 18-ին** Փարիզում ապստամբություն բռնկվեց: Կառավարության անդամները փախան Վերսալ: Հղթանակած բանվորները մի քանի օր անց ստեղծեցին իրենց պետությունը` **Փարիզի Կոմունան:** Սակայն Փարիզի Կոմունան գոյատեվեց ընդամենը 72 օր: Այն կործանեցին կառավարական զորքերը և ապստամբների հետ տեսան դաժան հաշվեհարդար: Փարիզում բանվորական պետություն ստեղծելու գործն ձախողվեց:  Այսպիսով` համառ և տևական պայքարից հետո իրականացավ գերմանացիիների դարավոր երազանքը: Ստողծվեց միասնականԳերմանիա, որը կարևոր պայման էր գերմանական ազգի հետագա բարգավաճման համար, իսկ Ֆրանսիան կորցրեց իր նախկին դիրքը Եվրոպայում: Ֆրանս-պրուսական պատերազմում կրած պարտության հետևանքով Ֆրանսիան ոչ միայն վճարեց հսկայական ռազմատուգանք, այլ նաև ստիպված եղավ Գերմանիային զիճել նաև իր հանքերով հարուստ տարածքները` **Էլզասը և** **Լոթարինգիան:** Ահա թե ինչու հզորացող Գերմանական կայսրությունը շարունակեց մնալ Ֆրանսիայի գլխավոր հակառակորդը: Պատերազմից հետո Ֆրաննսիան կարողացավ կրկին ուշքի գալ և ստեղծել նոր հզոր բանակ: Նրա քաղաքկան դերը հետզհե մեծանում էր Եվրոպայում և աշխարհում: Ֆրանսիացիները հասկանում էին, որ առանց դաշնակիցների Գերմանիայի դեմ հետագա պատերազմներում հնարավոր չէ հաջողության հասնել: Գերմանական կայսրության հզորացմանը տագնապով էին նայում Ռուսաստանը և Անգլիան: Այդ անհանգսությունը հատկապես մեծացավ, երբ Գերմանիան **1879-1882 թվականներին**  ստեղծեց **<<Եռյակ դաշինք>>** ռազմաքաղաքակա միությունը, որի մեջ մտնում էին Գերմանիան, Ավստրո-Հունգարիան և Իտալիան: Այս ամենը արագացրեց ֆրանս-ռուսական մերձեցումը: **1891-1893 թվականին** Ֆրանսիայի և Ռուսաստանի միջև կնքվեց ռազմաքաղաքական դաշինք, որով Ֆրանսիայի դերը աշխարհում էլ ավելի մեծացավ:  Անգլիայի հետ դաշինքի մեջ մտնելուակնկալիքով աստիճանաբար հարթվեցին նաև անգլո-ֆրանսիական հակասություններն աշխարհի տարբեր մասերում: **1904 թվականի ապրիլին Լոնդոնում Ֆրանսիայի և Անգլիայի** միջև կայացավ համաձայնություն` **Անտանտ**, որով կողմերը կարգավորեցին իրենց միջև եղած վիճելի հարցերը Աֆրիկայում, Ասիայում և այլ տեղերում: Թեև համաձայնագրում ոչ մի խոսք չկար Գերմանիայի մասին, բայց բոլորի համար էլ պարզ էր, որ այն ուղված էր հենց նրա դեմ: Հետագայում դաշինքին միացան Ռուսաստանը և այլ երկրներ: Սակայն հակամարտությունը այսքանով չավարտվեց: Օրեցօր հզորացող Գերմանիան ցանկանում էր ստեղծել գաղութային կայսրություն Աֆրիկայում: Թ’ե Ֆրանսիան, Թ’ե Գերմանիան հայացքները ուղել էին Մարոկկոյի վրա: Ֆրանսիական //դեսպանությունը// գաղտնի համաձայնության գալով **Իտալիայի, Մեծ Բրիտանիայի և Իսպանիայի** հետ, ապահովեց այդ տիրությունների աջակցությունը, փոխարենը ճանաչելով նրանց իրավունքները համապատասխանաբար **Լիբիայում, Եգիպտոսում և Մարոկկոյի** հյուսիսային մասում։ 1905-ի սկզբին Ֆրանսիան փորձեց ստիպել Մարոկկոյի սուլթանին անցկացնել ռեֆորմներ, որոնք կբավարարեին իր հետաքրքրությունները՝ հրավիրել ֆրանսիական խորհրդականների և տրամադրել ֆրանսիական ընկերությունների մեծ կոնցեսիաներ։ Գերմանական դիվանագիտությունը, սրելով Մ.Ճ. ռուս –ճապոնական պատերազմի ընթացքում, երբ Ռուսաստանը չէր կարող արդյունավետ օգնել իր դաշնակից Ֆրանսիային, հույս ուներ հասնել իր դիրքերի ամրապնդմանը և Ֆրանսիայի դիրքերի թուլացմանը Մարոկկոյում. 1905թ հունիսին ֆրանսիական արտգործնախարարը՝ **Դելկասսեն** ,որն կողմ էր Մարոկկոյի գրավմանը Ֆրանսիայի կողմից, ստիպված էր հեռանալ աշխատանքից, իսկ ֆրանսիական կառավարությունը Գերմանիայից պահանջեց միջազգային կոնֆերենցիայի հրավիրում Մարոկկոյի հարցով։. Այդուամենայնիվ երկրի օկուպացիան Ֆրանսիայի կողմից հետաձգվեց. **//__ՄԱՐՈԿԿՈՅԻ ՃԳՆԱԺԱՄԸ__//** //1911// .Օգտվելով Մարոկկոյի մայրաքաղաք **Ֆեսի** շրջակայքի ցեղերի ապստամբությունից ` ֆրանսիական զորքերը 1911թ-ի ապրիլին գրավեցին քաղաքը Սակայն Անտանտի համախմբման խորհրդաժողովում Գերմանիան հայտնվեց մեկուսացման մեջ նրան էապես չհաջողվեց թուլացնել Ֆրանսիայի դիրքերը Մարոկկոյում։ Այնուամենայնիվ ֆրանսիական օկուպացիան հետաձգվեց։ 1911թ-ի հունիսին ֆրանսիական դիվանագիտությունը Կոնգոյի իր գաղութային տիրույթներից մաս առաջարկեց Գերմանիային, որը փոխարենը հետ պիտի կանգներ Մարոկկոյին տիրելու իր ձգտումներից։Ձգտելով ստանալ մեծ փոխհատուցում , գերմանական կառավարությունը ատլանտյան նավահանգիստ Մարոկկո ուղարկեց **«Հովազ»** հրետանավակը։Ծագեց սուր միջազգային կոնֆլիկտ՝ այսպես կոչված Ագադիրյան ճգնաժամ , որը կրկին հանգեցրեց ֆրանս- գերմանական պատերազմական հարաբերությունների սահմանին։ Մեծ Բրիտանիան Անտանտի ամրապնդման համար աջակցեց Ֆրանսիային , ինչպես որ **ՄՃ** -ժամանակ 1905թ-ին։  Գերմանիան ստիպված էր համաձայնել ֆրանս-գերմանական համաձայնագրի հետ , համաձայնելով ֆրանսիական իրավունքների առավելությունը Մարոկկոյում , փոխարենը ստանալով Կոնգոյի ֆրանսիական գաղութների կեսը ։ենինը նկատել « **Գերմանիայի պատերազմը Ֆրանսիայի և Անգլիայի հետ մազից է կախված ։Թալանում են Մարոկկոն։ Մարոկկոն** **փոխանակում են Կոնգոյի հետ»։**  1905-ի մարտից1906-ի մայիսը շարունակվող սուր միջազգային կոնֆլիկտը ծագել է Մարոկկոյի սուլթանին ղեկավարմանը վերաբերող Ֆրանսիայի և Գերմանիայի վեճի հողի վրա: Աֆրիկայի համար իմպերիալիստական պայքարի ընթացքում ֆրանսիացիներին հաջողվեց տիրապետել Ալժիրը1830 թ. և Թունիսը 1881-ին:Ֆրանսիայի հաջորդ հս.- աֆրիկյան գաղութը պետք է դառնար Մարոկկոն 1904թ. վերջին Իտալիան Մեծ Բրիտանիան և Իսպանիան ճանաչեցին Ֆրանսիայի**<< հատուկ** **իրավունքները>>** Մարոկկոյում, որը իրականում նշանակում էր սուլթանության վերածումը Ֆրանսիայի **<<պրոտեկտորատի>>:** Այդ զիջումների փոխարեն Ֆրանսիան ճանաչեցին անգլիացիների իրավունքները Եգիպտոսում իտալացիներինը Լիբիայում ,իսկ իսպանացիներինը Մարոկկոյի հս. ափերի **Սեուտու** և **Մելիլյու** քաղաքների վրա: 1905-ի սկզբին, երբ Ֆրանսիան փորձում էր հարկադրել Մարոկկոյի սուլթանի /ստիպել/մուտքը Ֆրանսիայի կողմնակից երկրներ և ներկայացնել ֆրանսիական խոշոր ընկերությունների __**կոնցեսիային**__ **,** անսպասելի Տանժիր եկավ գերմանական կանցլեր Վիլհելմ Բ Նա կրակոտ ճառով ելույթ ունեցավ, որում սուլթանին խոստացավ իր աջակցությունը և առաջարկեց կնքել պաշտպանողական միություն: Այդ քայլը ամբողջովին համապատասխանում էր իսլամական պետություններում`ինչպես Օսմանյան կայսրությունում, Սրելով դրությունը Մարոկկոյում, գերմանական դիվանագիտությունը հույս ուներ ստուգել Ֆրանս- ռուսական միության ամրությունը, առավել ևս,որ այդ ժամանակ ռուսական բոլոր ուժերը ուղղված էին ռուս –ճապոնական պատերազմի հանգուցալուծմանըԴրա վրա էլ խաղում էր գերմանական դիվանագիտությունը կ ոմերցիոն և զինվորական ներխուժման գերմանական ծրագրին : Եվրոպայում ռուսական բանակ գոյություն չուներ:Ռուսական բոլոր ուժերը փոխադրվել էին արևելք ընդդեմ ճապոնացիների: Գերմանացիները պահը հարմար գտան Ֆրանսիայի վրա հարձակվելու: Շլիֆենայի պլանը իրականություն կդառնար, չէ որ Ռուսաստանը ֆիզիկապես չէր կարող հասցնել վերադասավորել իր զորքերը Եգիպտոսու : Փարիզում լավ էին հասկանում Գերմանիայի մտադրություն ները այդ պատճառով էլ ֆրանսիական կառավարությունը խուճապի մատնվեց : Ֆրանսիացիները, որպես փոխհատուցում Մարոկկոյի համար, գերմանական կողմին գումար և հասարակածային Աֆրիկայի մի քանի ոչ մեծ գաղութներում զիջումներ առաջարկեցին:Գերմանացիները մերժեցին ֆրանսիացիների բոլոր առաջարկները: Սկզբում Գերմանիայի գործողությունները Փարիզում ընդարմացում առաջացրին,հունիսի կեսին հրաժարական տվեց մարտականորեն տրամադրված արտաքին գործերի նախարար **Տեոֆիլ** **Դելկասսեն** :Գերմանիայի պահանջով Իսպանիայում հրավիրվեց Ալխեսիրասի կոնֆերանսը: Կոնֆերանսում, որը տևեց 1906թ-ի հունվարի 15-ից միչև ապրիլի 7-ը,Գերմանիան հայտնվեց դիվանագիտական մեկուսացման մեջ/նրան աջակցեց միայն Ավստրո- Հունգարիան/ և ստիպված էր զիջել:Մարոկկոյի վրա ֆրանսիական պրոկտերորատի /հովանավորչություն, խնամակալություն/ սահմանումը հետաձգվեց: Հիինգ տարի անց Ֆրանսիան և Գերմանիան նորից վիճեցին այդ ռազմավարական տերիտորիայի վրա վերահսկողություն սահմանելու համար: **Ագադիրյան** **ճգնաժամ-** 1911թ-ապրիլին ֆրանսիացիների կողմից մարոկկոյան քաղաք Ֆեսի գրավումը հարուցեց միջազգային հարաբերությունների սրմանը առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրյակին: Օգտվելով դրանից, կարգուկանոնի վերականգման ևֆրանսիական հպատակների պաշտպանության պատրվակով 1911թ-ի մայիսին ֆրանսիացինրը զավթեցին **Ֆես** քաղաքը:Պարզ դարձավ, որ Մարոկկոն անցնում է Ֆրանսիայի իշխանության տակ: 1905-06թթ **Տանժերյան** ճգնաժամի ժամանակ պարտություն կրած Գերմանիան մարոկկոյան Ագադիր ուղարկեց **<<Պանտերա>>** հրետանավակը,իսկ 1911թ-ի ապրիլին հայտարարեց այնտեղ ռազմա-ծովային բազա կառուցելու իր մտադրության մասին: **<<Պանտերայի>>** հայտնվելը շփոթեցրեց Ֆրանսիային,հասցնելով նրան Գերմանիայի հետ պատերազմի եզրինԲրիտանական վարչապետ **Լլոյդ Ջորջը**  բավականին ճոռոմաբար արտահայտեց իր աջակցությունը Ֆրանսիային`Անտանտայի դաշնակցին : Այդ պայմաններում Գերմանիան հարկադրված էր հետ նահանջել իր <<թնդանոթային քաղաքականությունից>> և 1912թ-ի մարտի 30-ին կնքել Ֆեսի պայմանագիրը, որով Ֆրանսիան սրացավ պրոկտեկտորատ Մարոկկոյի վրա,իսկ Գերմանիան,որպես փոխհատուցում, ստացավ ֆրանսիական **Կոնգոն** /այժմյան **Կամերունը/:** Պատմական տարբեր դարաշրջաններում ազգերը ստեղծում են այդ ժամանակաշրջանին համապատասխան իրենց յուրահատուկ գաղափարների համակարգ` ազգային գաղափարախոսություն, և առաջնորդվում այդ գաղափարախոսությամբ: Ազգային գաղափարախոսությունը պետության ներքին և արտաքին քաղաքականության հիմքն է: 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին շատ երկրներում ազգային գաղափարախոսություն դարձավ կայսերականությունը` իմպերիալիզմը : Իմպերիալիզմի առաջացման գլխավոր պատճառը համաշխարհային հասարակական հարաբերությունների անհավասարաչափ զարգացումն էր: Տնտեսական մեծ թռիչքն առանձին ազգերի մեջ առաջացրեց սեփական գերազանցության զգացում տնտեսապես հետ մնացող ազգերի նկատմամբ: Նրանք ձգտում էին նվաճել և յուրացնել Աֆրիկայի, Ասիայի և Ամերիկայի այն հողերը, որոնցում ապրող ազգերն ի զորու չէին արագ զարգանալու: Իմպերիալիստական գաղափարներն առաջին անգամ ձևավորվել են Մեծ Բրիտանիայում: Այստեղ դեռևս 19-րդ դարի 50-60- ական թվականներից սկսած գովերգում էին գաղութների նվաճումը: Վկայակոչելով **Չարլզ Դարվինի <<գոյության կռվի>>** գաղափարը` նրանք գտնում էին, որ անգլիացիներն իրավունք ունեն տիրելու ուրիշ ազգերի, քանի որ ավելի ուժեղ են ու հզոր: Նույնատիպ գաղափարներ տարածված էին նաև Գերմանիայում: Պանգերմանական գաղափարների համաձայն` Ֆրանսիան, Անգլիան և Ռուսաստանը Գերմանիային սեղմել էին ճիրանների մեջ, ուստի, անհրաժեշտ էր ձեռք բերել կենսական նոր տաչածքներ` զավթել ուրիշ ազգերի հողերը: Դպրոցներում երեխաներին սովորեցնում էին որ ** <<Գերմանիան բարձր է բոլորից>> ** **:** ԱՄՆ-ում առաջացավ **պանամերիկանիզմի** տեսությունը, որի համաձայն ԱՄՆ-ը պետք է գերիշխի Ամերիկայում: ԱՄՆ-ում շատերը համոզված էին, որ ամերիկյան հասարակական կարգը պետք է տարածվի ամբողջ աշխարհում: Լայնորեն տարածված էր նաև բոլոր ազգերի նկատմամբ **անգլոսաքսերի** գերազանցության գաղափարը: Իմպերիալիստական գաղափարները շատ բանով նախապատրաստեցին Առաջին աշխարհամարտը: Միչև 19-րդ դարի վերջը մեծ տերությունների միջև ավարտվեց աշխարհի տարածքային բաժանումը: 20-րդ դարի սկզբին պայքարը խիստ սրվեց բաժանված աշխարհի վերաբաժանման համար: Այդ ընթացքում ձևավորվեցին երկու ռազմաքաղաքական խմբավորումներ` **Եռյակ դաշինքը և** **Անտանտը** : Եռյակ դաշինքի մեջ մտնում էին Գերմանիան, Ավստրո- Հունգարիան և Իտալիան, իսկ Անտանտի մեջ` Անգլիան, Ֆրանսիան և Ռուսաստանը: Ավելի ուշ այս խմբավորումներին միացան այլ երկրներ :     **ՓԱՍՏԱԹՈՒՂԹ** Անգլիացի նշանավոր գաղութարար Սեսիլ Ռոդսը Մեծ Բրի- տանիայի գաղութային քաղաքականության մասին. Փողը և եռանդը պետք է ուղղել գաղտնի ընկերության ստեղծ- մանը և զարգացմանը, որի ճշմարիտ ուղղությունը և նպա- տակը պետք է լինի բրիտանական տիրապետության տարա- ծումն աշխարհում… բոլոր երկրների բրիտանական հպա- Տակներով գաղութաբնակեցումը…, հատկապես բրիտանա- կան վերաբնակիչներով Աֆրիկա մայրցամաքի ներսի,Սուրբ հողի (այսինքն` Պաղեստինը, որտեղ գտնվում է Երուսաղեմը:), եփրատի հովիտների, Կիպրոս և Կանդիա կղզիների, ողջ Հա- րավային Ամերիկայի, Խաղաղ օվկիանոսի կղզիների…, Մա- լայան կղզիների, Չինաստանի և Ճապոնիայի առափնյա գո- տիների բնակեցումը, ի վերջո ԱՄՆ-ի միացումը որպես Բրի- Տանական կայսրության մի մաս… Աշխարհի տարածքային վերաբաժանման համար պայքարում երբեմնի տեղի էին ունենում **իմպերիալիստական** **պատերազմներ:** Հենց այդպիսին էր 1904-1905 թվականների ռուս-ճապօնական պատերազմը: Հեռավոր Արևեվելքում բախվում էին ոչ միայն Ճապոնիան և Ռուսաստանը, այլև Անգլիայի, ԱՄՆ-ի, Ֆրանսիայի և Գերմանիայի շահերը: 1905- 1911թթ. Սուր դիվանագիտական պայքար ընթաավ Մարոկկոյի համար, որի արդյունքում այդ երկրում հաստատվեց Ֆրանսիայի և Իսպանիայի հովանավորությունը: 1909 թվականին ԱՎստրո-Հունգարան իրեն բռնակցեց Բոստնիան և Հեցոգովինան: 1911-1912 թթ. Իտալիան Օսմանիան կայսրությունից բռնազավթեց Տրիպոլին: Մեծ ըերությունների շահերը հատկապես բախվում էին Բալկանյան երկրներում: 1912 թվականին Բուլղարիան, Հունաստանը, Սերբիան ու Չեռնոգորիան ստեղծեցին **Բալկանին միությունը** և ջախջախեցին Օսմանիան կայսրությանը: Դրանով օսմանիան լուծը Բալկաններում վերացավ: Անկախություն ստացավ նաև Ալբանիան: 1913 թվականին Բալկանյան միությունը քայքայվեց: Այս անգամ Բալկանյան երկրները միություն կազմեցին ընդդեմ Բուլղարիայի, որը հավակնում էր գերշղել թերակղզում: Այս պատերազմում Բուլղարիան պարտվեց և կորցրեց իր նվաճած հողերի մեծ մասը: Չնայած դրան` հակասություններն այնուամենայնիվ չվերացան, և հետզհետե իրադարձությունն ավելի լարվեց:Գերմանիան և Ավստրո-Հունգարիան ձգտում էին ճնշել Սերբիային, որը Ռուսաստանի դշնակիցն էր: